Als OR-lid draag je een belangrijke verantwoordelijkheid voor de belangen van je collega’s. Maar wat gebeurt er als je werkgever ontevreden is over jouw rol als ondernemingsraadslid? De Wet op de ondernemingsraden biedt OR-leden speciale bescherming tegen ontslag en andere benadeling die verband houdt met hun functioneren als OR-lid, maar deze bescherming kent grenzen en voorwaarden.
Het begrijpen van deze bescherming is essentieel voor iedereen die overweegt zich verkiesbaar te stellen voor de ondernemingsraad of al actief is als OR-lid. In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen over ontslagbescherming voor OR-leden en wat dit betekent voor jouw positie als werknemersvertegenwoordiger.
Wat is ontslagbescherming voor OR-leden?
Ontslagbescherming voor OR-leden is een wettelijke bescherming die voorkomt dat werkgevers ondernemingsraadsleden ontslaan of anderszins benadelen vanwege hun activiteiten als werknemersvertegenwoordiger. Deze bescherming is vastgelegd in artikel 7:670 lid 4 van het Burgerlijk Wetboek.
De bescherming houdt in dat een werkgever de arbeidsovereenkomst met een OR-lid niet mag opzeggen vanwege de rol die de werknemer in de OR speelt. Het doel van deze regeling is OR-leden de vrijheid te geven hun taken uit te voeren zonder angst voor represailles van de werkgever.
Deze bescherming strekt zich ook uit tot kandidaat-OR-leden, leden van een COR, GOR of PVT en leden van commissies die door de OR zijn ingesteld. Deze bescherming geldt tot uiterlijk 2 jaar na afloop van de zittingstermijn van het desbetreffende OR-lid.
Wanneer geldt de ontslagbescherming voor OR-leden?
De ontslagbescherming geldt vanaf het moment van kandidaatstelling voor de OR-verkiezingen en loopt door tot twee jaar na het einde van het OR-lidmaatschap. Deze uitgebreide beschermingsperiode zorgt ervoor dat OR-leden ook na hun termijn beschermd blijven tegen mogelijke wraakacties.
Tijdens de actieve periode als OR-lid, maar ook in de periode van kandidaatstelling en tot 2 jaar na beëindiging van je OR-lidmaatschap ben je dus beschermd tegen ontslag, voor zover dit betrekking heeft op je rol en functioneren binnen de OR
Kan een werkgever een OR-lid wel ontslaan?
Ja, een werkgever kan een OR-lid ontslaan. Dat geldt bijvoorbeeld bij het volledig beëindigen van de onderneming, waardoor het werk simpelweg ophoudt.
Verder bepaalt artikel 7:670a lid 3 onder c BW expliciet dat het opzegverbod van artikel 7:670 lid 4 niet geldt, wanneer:
- sprake is van een bedrijfseconomisch ontslag;
- de arbeidsplaats van het OR-lid daadwerkelijk vervalt; en
- het OR-lid ten minste 26 weken werkzaam is geweest op die arbeidsplaats.
De werkgever kan dus bijvoorbeeld bij een reorganisatie waarbij functies structureel verdwijnen, een OR-lid via het UWV voor ontslag voordragen, mits aan de normale bedrijfseconomische ontslagvoorwaarden en het afspiegelings-/herplaatsingsregime wordt voldaan.
Het OR-lidmaatschap levert in dat geval op zichzelf geen blokkade voor het ontslag op.
Verder geldt bij arbeidsongeschiktheid langer dan twee jaar geen opheffing van het opzegverbod zoals genoemd in artikel 7:670, lid 4 BW. Een langdurig ziek OR-lid kan dus na twee jaar enkel door tussenkomst van de kantonrechter ontslagen worden.
Die tussenkomst van de kantonrechter is ook noodzakelijk bij de overige ontslaggronden zoals die in het Burgerlijk Wetboek zijn genoemd (frequent ziekteverzuim, disfunctioneren, verwijtbaar handelen/nalaten, gewetensbezwaren, verstoorde arbeidsverhouding, andere omstandigheden en de cumulatiegrond).
Deze laatste zijn sowieso ontslaggronden waarbij ook in reguliere situaties de kantonrechter om ontbinding van de arbeidsovereenkomst verzocht moet worden. Alleen zal deze bij een OR-lid bovendien toetsen of het ontbindingsverzoek verband houdt met het OR-lidmaatschap of de OR-activiteiten.
Het is belangrijk om te weten dat de ontslagbescherming niet betekent dat OR-leden boven de wet staan. Normale arbeidsrechtelijke verplichtingen blijven gewoon gelden.
Wanneer geldt de ontslagbescherming van het OR-lid niet?
Naast de mogelijkheid van een ontslag wegens bedrijfseconomische redenen zijn er nog andere situaties waarin geen voorafgaande toetsing door de kantonrechter of het UWV nodig is. Dit zijn juridisch gezien niet allemaal “ontslaggronden” uit artikel 7:669 lid 3 BW, maar voor de praktijk zijn ze wel belangrijk. Ook bij een OR-lid kan de arbeidsovereenkomst zonder voorafgaande toetsing bij de kantonrechter worden beëindigd bij:
- ontslag op staande voet (wegens een dringende reden);
- opzegging tijdens een geldige proeftijd;
- schriftelijke instemming van de werknemer met de opzegging / beëindiging met wederzijds goedvinden;
- opzegging wegens het bereiken van de AOW- of overeengekomen pensioenleeftijd;
- faillissement, waarbij de curator kan opzeggen;
- het van rechtswege eindigen van een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd; dat is juridisch geen opzegging en het OR-opzegverbod verhindert het aflopen van het contract niet.
De eerste vier uitzonderingen volgen rechtstreeks uit artikel 7:670a lid 2 BW en artikel 7:671 BW.
Welke rechten heeft een OR-lid bij onterecht ontslag?
Bij onterecht ontslag heeft een OR-lid recht op terugplaatsing in de oorspronkelijke functie, door- c.q. nabetaling van het salaris over de periode van het onterechte ontslag en eventuele schadevergoeding. Als de werkgever een OR-lid ontslaat zonder toestemming van de kantonrechter, is dit ontslag nietig en heeft het geen rechtsgevolg.
Het OR-lid kan via de kantonrechter eisen dat de werkgever het dienstverband voortzet alsof het ontslag nooit heeft plaatsgevonden. Wanneer die eis wordt ingewilligd, betekent dit dat alle arbeidsvoorwaarden, anciënniteit en pensioenopbouw gewoon doorlopen. De werkgever moet dan ook het salaris nabetalen over de periode waarin het OR-lid ten onrechte niet heeft gewerkt.
Daarnaast kan het OR-lid aanspraak maken op vergoeding van kosten die zijn gemaakt als gevolg van het onterechte ontslag, zoals juridische bijstand en eventuele inkomensderving. In sommige gevallen kan ook een smartengeldvergoeding worden toegekend, vooral als het ontslag duidelijk bedoeld was als represaille voor OR-activiteiten.
Het is aan te raden om bij (dreigend) onterecht ontslag direct juridische hulp in te schakelen. Vakbonden bieden vaak rechtsbijstand aan hun (OR-)leden, en er zijn gespecialiseerde arbeidsrechtadvocaten die ervaring hebben met dit type zaken. Snelle actie is bij een dreigende situatie belangrijk om je rechten te beschermen en het dienstverband te herstellen.
Hoe verschilt ontslagbescherming tussen OR-leden en andere werknemersvertegenwoordigers?
OR-leden hebben, evenals leden van een COR, GOR, PVT of een door een van die organen ingestelde commissie, een stevige ontslagbescherming, die bovendien doorwerkt tot 2 jaar na het aflopen van de zittingstermijn.
Ook vakbondsvertegenwoordigers en leden van ondernemingscommissies hebben een wettelijke ontslagbescherming (artikel 7:670, lid 5 BW). Vaak is die bescherming in CAO’s nog verder uitgewerkt.
Voor OR-leden geldt naast de ontslagbescherming die zij genieten op basis van het Burgerlijk Wetboek bovendien dat in artikel 21 van de Wet op de ondernemingsraden ook een bescherming tegen meer algemene benadeling is opgenomen. Hierbij moet je denken aan het niet toekennen van scholingsrechten, het niet in aanmerking komen voor promotie of het onthouden van bonussen en gratificaties. Deze bescherming geldt voor alle functies die mensen binnen een OR, COR, GOR, PVT of commissie kunnen hebben, voor kandidaten en voor gewezen leden. Daarnaast geldt deze bescherming expliciet ook voor mensen die als ambtelijk secretaris aan een OR zijn toegevoegd.ook dat zij tijdens werktijd mogen vergaderen en recht hebben op scholingsverlof.
Onderdel van de bescherming van OR-leden is tot slot ook de facilitering die moet plaatsvinden. Zo hebben OR-leden minimaal 60 uur per jaar voor OR-werkzaamheden en tenminste 5 dagen scholingsverlof per jaar. Deze faciliteiten zijn wettelijk vastgelegd in artikel 18 WOR en vormen onderdeel van de bescherming van het OR-lidmaatschap.
Hoe MZ Services helpt met ontslagbescherming voor OR-leden
Mz Services ondersteunt ondernemingsraden en andere medezeggenschapsorganen in alle sectoren. Onze trainingen en begeleiding zorgen ervoor dat jij als OR-lid precies weet waar je staat en hoe je jouw positie en die van de OR kunt beschermen. We bieden:
- Trainingen over OR-rechten en -bevoegdheden
- OR-advies bij arbeidsrechtelijke vraagstukken
- Begeleiding bij conflicten met de ondernemer
- Ondersteuning bij het opzetten van goede afspraken met de ondernemer
Als flexibele partner denken wij graag met je mee over complexe situaties en bieden we maatwerk dat past bij jouw specifieke omstandigheden. Onze ervaring met verschillende sectoren en organisaties helpt ons om praktische oplossingen te vinden die in de praktijk werken. Heb je vragen over jouw rechten als OR-lid of wil je meer weten over onze begeleiding? Neem dan contact met ons op voor een persoonlijk gesprek over jouw situatie.
